روز ما فرداست،فردا روشن است (Rooz Online)Sunday, Jul 31, 2005
چهارمین سالمرگ دکتر امیر حسین آریان پور
روز ما فرداست،فردا روشن است
سهیل آصفی
۹ مرداد ۱۳۸۴
چهارسال گذشت. چهار سال از خاموشی دکتر امیر حسین آریان پور سپری شد. درست در چنین
روزهایی،دوشنبه، هشتم مردادماه ۱۳۸۰ بود که خبر به یارانش رسید و شاگردان بی شمارش
را در اقصی نقاط گیتی به سوگ قامت استوارش نشاند. هنوز می بینیمش که در اوضاع
تماشایی میهن سرود خوان است، "روز ما فرداست، فردا روشن است / شام تیره صبح را
آبستن است/... / گر بخواهی، ور نخواهی شب رود/ صبح تاریخ بشر ناگه دمد/ جنبشی از
جان و دل با چشم باز/ مرداکنون را کند آینده ساز/..."
آریان پور به روایت یاران
«از دوست درگذشته سخن گفتن، آن هم دوستي به قد و قامت و گونه گوني شخصيت والاي دكتر
اميرحسين آريان پور كه همچون الماسي خوشتراش به هر وجه خود پرتو ديگري ميافشاند،
آسان نيست، خاصه براي من با اين ناتواني تن بيمار كه بر نارسايي زبان و قلم بس
افزوده است. اما اين قدر هست كه ميتوانم، گذشته از ديگر فضايل دوست، بر تعادل فطري
منش او گواهي دهم كه در رفتار و گفتار در همه حال روشن و صريح بود، بينشان از
تكلف، به دور از پيچيدگيهاي فضل فروشانه، سرشار از محبتي فراگير به مردم ساده به
ويژه به جوانان دوستدار دانش، تو گويي چشمهاي آب زلال از بلنديهاي جان و دل و
انديشه رو به شيب دارد تا تشنگان را سيراب كند...» و این روایت "م.ا به آذین" بود
از رفیق سفر کرده.
پرویز شهریاری، دیگر یار استاد براین باوراست که در دوره ای از تاریخ ایران، مجموعه
ای بزرگ از جوانان ما، و نه فقط جوانان، اندیشه و درک خود را از جامعه شناسی و
تاریخ مدیون آریان پور هستند، به گونه ای که هیچ کس دیگری را در این زمینه نمی توان
با او مقایسه کرد. به باور دکتر خسرو پارسا، پژوهشگر و جراح سرشناس مغز و اعصاب
ایران، خردورزی آریان پور، روشن بودن نقطه نظر ها و گفته هایش، فروتنی چشمگیر او و
برخورد رفیقانه اش حتی در موارد اختلاف نظر در همان تماس نخست برایش گوارا بود.
پارسا می گوید که تماس های بعدی او با دکتر آریان پور، همواره او را مجذوب دانش
وسیع استاد کرده است. « یک بار درباره نقد او از فروید مطالبی را پیش کشیدم و برایم
مسلم شد که او هنگام نگارش آن از بخش بزرگی از ادبیات موجود بهره برده است. جهان
بینی او و نگرش صحیح او درباره رابطه جمع و فرد، اثری آموزنده به وجود آورده بود و
این در زمانی بود که نقد فروید جرات و جسارت می طلبید...» پارسا، آریان پور را
شایسته ترین فردی عنوان می کند که به تالیف "دانشنامه علوم انسانی" همت گماشته و
چند دهه از عمر خود را وقف آن کرده است. اما به باور حقوقدان و نویسنده در بند،
دکتر ناصر زرافشان ،آریان پور از آن دسته شخصیت هایی است که از یک سو به عنوان یک
چهره دانشگاهی متمایز و پیشرو با کار تدریس و تربیت نسلی از دانشگاهیان و پژوهندگان
مردمی و آگاه و از سوی دیگر به عنوان یک شخصیت اجتماعی فرزانه از راه تالیف و ترجمه
آثار برجسته اجتماعی و هدایت و تشویق یک نسل کامل از روشنفکران و کوشندگان اجتماعی
در فضای فرهنگی نیم قرن گذشته میهن ما تاثیر ژرفی از خود به جای گذاشته است. آنگونه
که حقوقدان در بند بازگو می کند، حضور و فعالیت آریان پور در محیط دانشگاهی و
روشنفکری ایران در طول دهه های پیاپی به مطالعات اجتماعی،مضمون و جهتی مردمی
ودموکراتیک می داد.
زرافشان،تصریح می کند که آریان پور چون سدی نیرومند در برابر امواج تبلیغاتی نو
لیبرال در علوم اجتماعی می ایستاد. به باور زرافشان، آریان پور نماینده اصلی نگرش
آرمانی و طبقاتی در جامعه شناسی و مدافع سر شناس و قدرتمند این نظریه در جامعه ما
طی دهه های یاد شده بود و از این رو هیچ بزرگداشتی اصولی تر از تشریح مواضع او در
این زمینه نیست. علی اشرف درویشیان استاد رااینگونه بازگو می کند «اندیشمند اجتماعی
و فلسفی، نظریه پرداز در مسایل جامعه، ادیب و زبان شناس،انسانی پیشرو با تفکر نجیب
سوسیالیستی، شخصیتی شجاع و مستقل، مترجمی توانا و...».
بانوی روزنامه نگاری که شاگرد و دوست آموزگار آن روزگاران بوده است، هنوز به خاطر
می آورد آن شور و حال کلاس های استادش را.« به یاد دارم که جلساتی متوالی تنها
درباره یک واژه بحث می کرد. شناخت! » و همسر استاد، هما بهبهانی می گوید « امیر، آن
عزیز دردانه که سپیده دم روزگار خود بود، به ما یاد داده بود که زندگی خانوادگی
عرصه بالیدن و رشد و شکوفایی انسان است. عرصه بی مانندی که در آن ذهن خلاق آدمی،
زیبایی و انسانیت می آفریند تا جهان زیباتر و انسانی تر شود. صبوری و شکیبایی و نوع
دوستی و مهرورزی و خدمت به دیگران درس روز و شب ما بود. امیدوارم بتوانیم با به
کارگیری رهنمون های او بخشی از دین خود را به او ادا کنیم.»
ایستاده در برابر استبداد و ارتجاع
آریان پور است که در کتاب «آیین پژوهش»، برای مان روایت می کند که تاریخ، هر نسلی
را به حل مسایلی خاص می گمارد!«نسل ما در سراسر زمین با مسایلی خاص رو به روست. از
این رو مردم، مخصو صاً حقیقت پژوهان از تعهد وظایفی شامخ ناگزیرند» آریان پور تصریح
میکند که در عصر حاضر، علم مسوولیتی سترگ دارد، زیرا مسایلی سترگ انسان ها را به
مبارزه خوانده است. بی نوایی و نادانی و بی داد، زندگی را دشوار گردانیده است... هم
اوست که استوار در برابر استبداد و ارتجاع ایستاده و در کتاب «درآستانه رستاخیز»
خود، سنت را به مثابه پلکانی می داند که هر نسلی باید از پله های آن بالا رود و سپس
برای بهبود و ترقی وضع خود و بشریت، پله دیگری بر فراز آن بنا نهد.«حالا اگر نسلی
در یکی از پله ها یا حتی بالاترین پله توقف کند، مسلماً از ایفای نقش اجتماعی خود
باز خواهد ماند و چیزی به مواریث نسل های پیشین نخواهد افزود.»
گوش به زنگ صدای پای فاشیزم
آریان پور در طول زندگانی پر فراز و نشیبش هماره گوش به زنگ صدای پای فاشیزم بود!
او در «در آستانه رستاخیز» به روشنی بر مصلحت خداوندان زر و زور انگشت می نهد و نیز
«جامعه سنت پرست»! «...خاصه خداوندان زر وزور با بت شکنان آزاد اندیش در می افتند و
منادیان بهبود را سر کوب می کنند!» به باور آریان پور اینان[ارتجاعیون و قشریون] با
هر تجددی، باهر بدعتی؛ با هر نهضت جوانی می جنگند و هر مصلح پیشاهنگی را به چهار
میخ می کشند! «نغمه ساز سنت پرستی در همه اقالیم و اعصار گوش هوش بیدار دلان را
خراشیده است. شوکرانی که سقراط را به هلا کت رسانید، تیغی که پوست از تن مانی بر
کند، تکفیری که گالیله را به زانو درآورد، آتشی که برونو را سوزانید، از عواقب سنت
گرایی است. به راستی می توان نوآوران جهان را اقلیتی بسیار رنجیده دانست. اقلیتی
بشر دوست که همواره در عصر خود خطر ناک و آسیب رسان شمرده شده و در دنیای به این
پهناوری،تبعیدی و بیگانه و بی کس بوده اند!...»
زمینه جامعه شناسی
آریان پور در کتاب "زمینه جامعه شناسی"، که به گواه اهل فن هنوز که هنوز است تر
وتازه است و نقطه نظراتی مانا در زمینه علم جامعه شناسی دارد، می گوید که برای رفع
پریشانی جامعه های معاصر باید اقتصاد جامعه را تابع مصالح عمومی جامعه کرد و امکان
سود جویی بی کران بخش خصوصی و بهره کشی انسان از انسان را از میان برد.او عمده
اهداف این حرکت را چنین برمی شمرد: «جلوگیری از بهره کشی انسان از انسان،استقرار
حکومت های ملی،سر کوبی استعمار و امپریالیسم اقتصادی معاصر، بر قراری مناسبات متنوع
انسانی بین ملت ها، همزیستی مسالمت آمیز دولت ها، خلع سلاح عمومی با نظارت
دستگاههای بین المللی و ...»
گفته اند، کتاب زمینه جامعه شناسی یکی از مشهور ترین آثاری است که آریان پور با مدد
گرفتن از منابع فراوان غربی به رشته تحریر در آورد، اما به علت شرایط دشوار دوران
رژیم سلطنتی ناگزیر شده است در پشت سپر کتاب "جامعه شناسی" آگ برن و نیم کف که اولی
امریکایی و دومی روس بود، موضع بگیرد و نظریات اجتماعی خود را بیان کند.
کتابی که زمینه ساز رویکرد جوانان به علوم اجتماعی، به ویژه مقوله جامعه شناسی، و
کاربرد واژگان و گفتمانی جدید شد؛ گفتمانی که تا به امروز ابزار اندیشه علمی و
جامعه شناختی در میان اندیشمندان و محققان میهن ماست. اثری که به عنوان یکی از کتب
درسی مرجع در خارج از کشور نیز، همچنان مورد توجه است.
برخی آثار
در اینجا به نام برخی از آثار او اشاره می کنم:
۱-آیین پژوهش
۲-ایبسن آشوب گرای
۳-بزرگ مردان تاریخ
۴-تاریخ تمدن ویل دورانت(جلد سوم،ترجمه)
۵-جامعه شناسی هنر
۶-دو منطق:ایستا و پویا
۷-در آستانه رستاخیز
۸-روانشناسی از دیدگاه واقع گرایی
۹-زمینه جا معه شناسی
۱۰-سیر فلسفه در ایران(ترجمه)
۱۱-فرویدیسم:با اشاراتی به ادبیات و عر فان
افزون بر تمام این آثار، از فرهنگ چهار زبانه(فارسی، انگلیسی،فرانسه، آلمانی) آریان
پور می توان نام برد که گنجینه پر باری از واژه ها و معادل های فارسی را در برابر
واژه های خارجی فراهم آورده است.از واژه های مشهور آریان پور که به عرصه علوم
اجتماعی و فلسفه و هنر راه یافته و حتی مورد استفاده رسانه های گروهی قرار گرفت، می
توان به واژه «مردم سالاری»( به معنی دموکراسی)،«پویا»( به معنی دینامیک) و واژه
های مختوم به «گرایی»(برای ایسم اروپایی) و... اشاره کرد. باید به این فهرست بلند
بالا، بی شمار دست نوشته ها، یادداشت ها ، روزنگارها،متون سخنرانی ها و... آریان
پور را اضافه کرد که همچنان در جای خود باقی مانده و روز انتشار را انتظار می کشد!
بخش پایانی
آریان پور در فاصله زمانی کوتاهی پس از انقلاب بهمن 57 و متعاقب تحولات سیاسی
مشهوردهه ۶۰ خورشیدی در میهن ما ، بار دیگر از تدریس در دانشگاه باز ماند و در
خانه، کار آموختن و آموزاندن را پی گرفت. خبر درگذشت غریبانه اش تنها در یکی دو
روزنامه کشور به عنوان خبر دست چندم منتشر شد و این در حالی بود که این خبر در مهم
ترین روزنامه های غرب و محافل روشنفکری جهان، خصوصا فرانسه، انتشاری وسیع یافت.
بر گرفته از سایت:http://soheilasefi.blogfa.com/
